Lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến II, Nhật Bản lên kế hoạch thành lập một cơ quan tình báo đối ngoại tập trung và chuyên trách tương tự như Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA). Bước đi mang tính lịch sử này nhận được sự hỗ trợ lớn về mặt kinh nghiệm lẫn công nghệ từ các đối tác phương Tây nhằm chấm dứt thời kỳ hệ thống an ninh bị chia cắt.
Từ “thiên đường của gián điệp” đến quyết tâm cải tổ
Kể từ sau Thế chiến II, hệ thống tình báo của Nhật Bản luôn rơi vào trạng thái hoạt động rời rạc, thiếu sự liên kết và chia sẻ thông tin giữa các ban ngành. Nguyên nhân một phần đến từ sự phụ thuộc lớn vào Washington trong các hoạt động đối ngoại, phần khác do tâm lý e ngại của người dân và giới chính trị trước sự giám sát quá chặt chẽ từ lực lượng cảnh sát mật Tokko trong quá khứ. Hệ quả là cấu trúc an ninh lỏng lẻo này đã biến Tokyo thành một “thiên đường của gián điệp” chịu nhiều ảnh hưởng từ nước ngoài.
Lộ trình thay đổi bắt đầu từ năm 2013 dưới thời cựu Thủ tướng Abe Shinzo với việc thành lập Hội đồng An ninh quốc gia theo mô hình Mỹ và thúc đẩy luật bảo vệ bí mật quốc gia. Đến nay, Thủ tướng Takaichi Sanae đang tiếp nối mạnh mẽ định hướng này. Giáo sư Richard Samuels thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) nhận định đây là bước tiến khổng lồ hướng tới một cộng đồng tình báo thống nhất, dù Nhật Bản tự ý thức được họ vẫn chưa phải là một siêu cường trong lĩnh vực này.
Lộ trình xây dựng “CIA Nhật Bản”
Kể từ khi lên nắm quyền, Thủ tướng Takaichi đã dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí sát thương và thúc đẩy chương trình tăng cường quốc phòng lớn nhất của Nhật Bản kể từ sau Thế chiến II. Cụ thể, vào tháng 5 vừa qua, Quốc hội Nhật Bản đã thông qua luật thành lập Hội đồng tình báo mới.
Mô hình cơ quan tình báo tập trung mới được hoạch định với các thông số cụ thể:
-
Ngân sách vận hành: Khoảng 407 triệu USD.
-
Thời gian hoạt động: Dự kiến chính thức vận hành trước tháng 12.
-
Quy mô nhân sự ban đầu: Vài trăm chuyên gia bao gồm kỹ sư phần mềm, chuyên gia an ninh mạng và cán bộ liên lạc tại nước ngoài.
-
Vai trò hạt nhân: Cơ quan này đóng vai trò là đầu mối thu thập, phân tích và điều phối hoạt động trên toàn quốc; giúp kết nối khoảng 33.000 nhân sự tình báo vốn đang làm việc rải rác tại các sở cảnh sát, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao và các cơ quan liên quan khác.
Sự hậu thuẫn chiến lược từ các đối tác phương Tây
Để hiện thực hóa cơ quan chuyên trách này, Chính phủ Nhật Bản đã tích cực tham khảo và nhận sự hỗ trợ toàn diện về mặt chuyên môn từ các đồng minh lớn:
-
Mỹ: Với tư cách đồng minh an ninh quan trọng nhất, Washington trực tiếp tư vấn cho Tokyo về hệ thống phòng thủ mạng, giải pháp chống gián điệp, đồng thời khuyến nghị các biện pháp kiểm soát chặt chẽ dòng vốn đầu tư nước ngoài và hoạt động của đặc vụ nước ngoài tại Nhật.
-
Đức: Giám đốc Cơ quan Tình báo đối ngoại Đức (BND) đã trực tiếp tới Tokyo nhằm thảo luận sâu về cấu trúc thành lập cơ quan mới, song song với việc thắt chặt cơ chế chia sẻ thông tin song phương.
-
Úc: Phía Úc đảm nhận việc hỗ trợ Nhật Bản về mặt công nghệ, đồng thời truyền đạt kinh nghiệm thực tế trong việc tối ưu hóa sự phối hợp liên bộ, ngành.
Đại sứ Úc tại Nhật Bản Andrew Shearer đánh giá rất cao nỗ lực này, khẳng định việc Thủ tướng Takaichi coi đây là ưu tiên hàng đầu và sẵn sàng đầu tư nguồn lực chính trị là một bước đi cực kỳ quan trọng cho an ninh khu vực.
