Lần đầu tiên kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản đang tiến hành cuộc cải tổ hệ thống tình báo quy mô lớn bằng việc xây dựng một cơ quan tình báo tập trung. Động thái này phản ánh sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy an ninh của Tokyo trước môi trường chiến lược phức tạp và các nguy cơ gián điệp, can thiệp từ nước ngoài.
Cơ cấu tổ chức và quy mô của Cục Tình báo Quốc gia (NIB)
Nhật Bản sẽ thành lập Cục Tình báo Quốc gia (NIB) nhằm khắc phục tình trạng phân tán lâu nay trong hoạt động thu thập và xử lý thông tin.
-
Vai trò điều phối: NIB chịu trách nhiệm phối hợp hoạt động thu thập, phân tích và chia sẻ thông tin giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao, lực lượng cảnh sát cùng các đơn vị liên quan.
-
Cấp báo cáo trực tiếp: Cơ quan này sẽ báo cáo trực tiếp lên Hội đồng Tình báo Quốc gia do Thủ tướng Sanae Takaichi đứng đầu.
-
Quy mô và nhân sự: Dự kiến cơ quan có khoảng 700 nhân sự (bao gồm chuyên gia an ninh mạng, kỹ sư phần mềm, cán bộ ngoại giao) với ngân sách hoạt động khoảng 407 triệu USD.
-
Thời gian vận hành: Cơ quan dự kiến đi vào hoạt động vào cuối năm nay, đóng vai trò hạt nhân kết nối hàng chục nghìn nhân sự tình báo trong toàn bộ hệ thống chính phủ.
Những động lực thúc đẩy Tokyo thay đổi tư duy an ninh
Quyết định đẩy nhanh tiến trình thành lập cơ quan tình báo chuyên trách xuất phát từ các yếu tố cốt lõi:
-
Biến động môi trường chiến lược: Cạnh tranh địa chính trị tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng gay gắt, song hành cùng sự gia tăng của các hoạt động tấn công mạng và gián điệp tinh vi.
-
Nâng cao tính tự chủ: Trong nhiều thập kỷ, Nhật Bản chủ yếu phụ thuộc vào nguồn tin tình báo đối ngoại của Mỹ. Việc tự xây dựng năng lực chuyên trách giúp Tokyo chủ động hơn trước các biến động chính sách từ Washington và chia sẻ tốt hơn trách nhiệm đồng minh.
-
Khắc phục lỗ hổng pháp lý: Hệ thống pháp luật hiện hành của Nhật Bản về phản gián còn nhiều hạn chế. Sự lo ngại này gia tăng sau các báo cáo cho rằng Nhật Bản đang bị sử dụng làm điểm trung chuyển linh kiện công nghệ lưỡng dụng sang Nga. Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara thừa nhận đây là thách thức lớn và khẳng định nước này cần có các biện pháp đối phó mạnh mẽ hơn.
Định hướng mô hình phù hợp với đặc thù quốc gia
Trong quá trình thiết lập NIB, Nhật Bản tích cực tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia phương Tây như Mỹ, Đức và Australia về cấu trúc tổ chức, an ninh mạng và phản gián.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định Tokyo không hướng tới việc sao chép nguyên bản mô hình Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA). Thay vào đó, quốc gia này sẽ phát triển một hệ thống tình báo riêng biệt, được tối ưu hóa để phù hợp hoàn toàn với đặc điểm chính trị, pháp lý và nhu cầu an ninh thực tiễn của Nhật Bản.
