Làn sóng xung đột kéo dài tại Trung Đông không chỉ làm tê liệt thị trường năng lượng toàn cầu, mà còn kích hoạt một “hiệu ứng domino” tàn nhẫn dội thẳng vào đồng ruộng Nhật Bản. Từ những chiếc bao bì bị cắt giảm màu sắc cho đến những bình xăng máy kéo cạn kiệt, người nông dân xứ sở hoa anh đào đang phải gồng mình trong một cuộc chiến sinh tồn mới: cuộc chiến chống lại chi phí đầu vào.
Nhật Bản – quốc gia vốn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào năng lượng nhập khẩu đang trở thành “vùng lõm” chịu tổn thương sâu sắc trước đà leo thang của giá dầu và nguyên liệu hóa dầu. Ngay trước thềm vụ thu hoạch mới, áp lực tài chính đè nặng đã buộc người nông dân phải đặt chiếc máy tính bỏ túi bên cạnh lưỡi liềm.
Từ chiếc bao bì thiếu màu đến nỗi lo đứt gãy vật tư
Tại tỉnh Yamagata, một trong những vựa lúa và trái cây xuất khẩu trọng điểm của Nhật Bản, không khí chuẩn bị cho mùa gặt năm nay nhuốm màu căng thẳng. Nguồn cung nguyên liệu hóa dầu từ Trung Đông bị siết chặt đã lập tức bẻ gãy chuỗi cung ứng vật tư nông nghiệp nội địa.
Ghi nhận thực tế tại các trang trại, giá bao bì đóng gói đã tăng vọt tới 30%. Không chỉ đắt đỏ hơn, sự khan hiếm nguyên liệu in ấn còn buộc các nhà sản xuất phải đưa ra những quyết định hy hữu.
Ông Tanno Kikuo, đại diện một trang trại quy mô lớn tại Yamagata, chia sẻ:
“Trước đây bao bì nông sản của chúng tôi có ba màu sắc nhận diện đặc trưng là nâu, đen và xanh lá. Nhưng giờ đây, nhà sản xuất thông báo không đủ nguyên liệu và yêu cầu cắt giảm xuống còn hai màu. Hầu hết bao bì xuất xưởng lúc này chỉ còn trơ trọi hai màu nâu và đen.”
Sự thiếu hụt không dừng lại ở vỏ hộp. Hàng loạt vật tư làm từ nhựa phục vụ canh tác hàng ngày, từ màng phủ nylon đến dây buộc cây, đều rơi vào tình trạng khan hiếm nghiêm trọng. Nhiều thời điểm, nông dân phải lục tìm mọi vật liệu thay thế có sẵn trong kho để cứu vãn tiến độ mùa vụ khi dây buộc chuyên dụng bị đứt hàng.
“Cơn sốt” dầu diesel trước giờ máy ra đồng
Tuy nhiên, “vết thương” chí mạng đối với các trang trại lúc này chính là chi phí nhiên liệu. Khi tiếng máy gặt chuẩn bị rền vang trên khắp các cánh đồng, người nông dân lại đứng ngồi không yên nhìn kim giá dầu nhảy múa.
60% – 70% là mức tăng dựng đứng của giá dầu diesel – nhiên liệu huyết mạch cho toàn bộ máy móc nông nghiệp tại Nhật Bản.
“Chúng tôi đang đưa máy móc vào vận hành để chuẩn bị cho vụ gặt lúa. Mối lo lớn nhất hiện tại là giá dầu diesel tăng quá nhanh. Máy kéo, máy gặt ngốn một lượng dầu khổng lồ. Chỉ cần dầu diesel khan hiếm hoặc giá tiếp tục nhảy vọt, toàn bộ công sức cả mùa vụ của chúng tôi coi như đổ sông đổ bể”, ông Tanno Kikuo bộc bạch.
Nỗi lo của ông Kikuo là hoàn toàn có cơ sở. Theo các chuyên gia, năng lượng tăng giá không chỉ làm tăng chi phí chạy máy trực tiếp, mà còn đẩy chi phí logistics, bảo quản lạnh và vận chuyển nông sản lên một mặt bằng giá mới, bào mòn tận cùng những đồng lợi nhuận ít ỏi còn sót lại.
Canh bạc giữ đất của người nông dân
Phân tích về cuộc khủng hoảng âm thầm này, PGS. Minami Kohei (Khoa Kinh tế, Đại học Teikyo, Nhật Bản) cho rằng ngành nông nghiệp nước này đang đối mặt với những thách thức mang tính hệ thống:
“Để sưởi ấm hoặc duy trì nhiệt độ trong các nhà kính nông nghiệp vào giai đoạn giao mùa, người nông dân cần một lượng dầu cực kỳ lớn. Khi giá dầu phi mã, biên lợi nhuận của họ lập tức bị bóp nghẹt về mức âm. Nhiều hộ canh tác thừa nhận họ đang phải gồng lỗ để duy trì hoạt động. Việc tìm ra công thức kiểm soát các chi phí phát sinh này hiện là bài toán sinh tử quyết định sự sống còn của cả hệ thống.”
Trong bối cảnh các điểm nóng địa chính trị trên thế giới chưa có tín hiệu hạ nhiệt, cơn bão giá vật tư đầu vào vẫn sẽ là bóng ma ám ảnh các cánh đồng tại Nhật Bản. Đối với người nông dân nước này lúc này, mục tiêu tối thượng không còn là một vụ mùa bội thu, mà là làm sao để không phải phá sản trên chính mảnh đất của mình.
