Quốc hội Nhật Bản ngày 17/7 đã chính thức thông qua đợt sửa đổi đầu tiên đối với Luật Hoàng gia kể từ năm 1947. Bước đi này nhằm ngăn chặn đà suy giảm quy mô của triều đại cha truyền con nối có lịch sử hơn 2.600 năm, tuy nhiên các nhà lập pháp vẫn kiên quyết giữ lệnh cấm phụ nữ kế thừa ngai vàng.
Theo Hiến pháp Nhật Bản, Nhật hoàng là biểu tượng quốc gia và không nắm giữ quyền lực chính trị. Do đó, mọi vấn đề nội bộ từ người kế vị đến tư cách thành viên hoàng tộc đều chịu sự điều chỉnh trực tiếp từ Luật Hoàng gia.
Hai giải pháp bước ngoặt giải quyết thế tiến thoái lưỡng nan
Sau Thế chiến II, Luật Hoàng gia ban hành năm 1947 đã buộc 51 thành viên thuộc 11 chi tộc phụ phải từ bỏ tước vị để trở thành dân thường. Quy định nghiêm ngặt này khiến quy mô hoàng tộc Nhật Bản sụt giảm nghiêm trọng, từ 67 người năm 1947 xuống chỉ còn 16 thành viên ở thời điểm hiện tại, gây ra cuộc khủng hoảng thiếu người thực hiện các nghĩa vụ hoàng gia công cộng.
Để giải quyết bài toán cấp bách này, luật sửa đổi mới đưa ra hai giải pháp mang tính cốt lõi
-
Giữ lại tước vị cho công chúa: Cho phép các thành viên nữ trong hoàng tộc được giữ lại tước vị sau khi kết hôn với thường dân. Quy định mới này đảo ngược hoàn toàn điều luật cũ — thứ từng buộc công chúa Mako phải rời hoàng gia khi kết hôn với người bạn học thường dân vào năm 2021. Tuy nhiên, chồng và con của các công chúa vẫn không được công nhận là thành viên hoàng tộc.
-
Mở đường cho các nhánh cũ quay lại: Cho phép nam giới từ 11 nhánh hoàng tộc cũ bị phế bỏ sau Thế chiến II được phép tái gia nhập hoàng gia thông qua hình thức nhận con nuôi.
Cánh cửa ngai vàng vẫn đóng sập với các công chúa
Mặc dù nới lỏng quy định về tước vị khi kết hôn, luật mới vẫn giữ nguyên quy định cấm phụ nữ lên ngôi. Điều này đồng nghĩa với việc Công chúa Aiko, người con duy nhất của Nhật hoàng Naruhito, vẫn không đủ tư cách pháp lý để kế thừa ngai vàng từ cha.
Danh sách những người đủ điều kiện thừa kế ngai vàng Nhật Bản hiện nay chỉ còn lại vỏn vẹn ba người bao gồm Thái tử Fumihito (60 tuổi, em trai Nhật hoàng), Hoàng tử Hisahito (19 tuổi, con trai Thái tử Fumihito) và Hoàng thân Hitachi (90 tuổi, bác ruột Nhật hoàng). Giới quan sát cảnh báo nếu Hoàng tử Hisahito không có con trai trong tương lai, dòng dõi kế vị dòng nam của hoàng gia Nhật Bản sẽ đối mặt với nguy cơ tuyệt tự hoàn toàn.
Sự chia rẽ sâu sắc giữa giới lập pháp và công chúng
Đợt sửa đổi luật lần này đã phơi bày khoảng cách lớn giữa ý chí của các chính trị gia và nguyện vọng của đa số người dân Nhật Bản.
Thủ tướng Sanae Takaichi cùng các nhà lãnh đạo bảo thủ luôn kiên quyết bảo vệ quy tắc kế vị chỉ dành cho nam giới. Phía bảo thủ lập luận rằng việc giữ vững truyền thống truyền ngôi qua dòng nam suốt 126 thế hệ liên tục là cội nguồn tối cao tạo nên tính chính thống và uy quyền của Nhật hoàng.
Ngược lại, người dân Nhật Bản lại thể hiện sự ủng hộ áp đảo đối với việc đất nước có Nữ hoàng. Các cuộc khảo sát xã hội gần đây cho thấy tỷ lệ ủng hộ phụ nữ lên ngôi báu đạt mức rất cao, dao động từ 70% đến 83%.
Các chuyên gia nhận định đợt sửa đổi Luật Hoàng gia lần này dù mang tính lịch sử nhưng mới chỉ là giải pháp tình thế nhằm kéo dài thời gian, chưa thể giải quyết triệt để bài toán sống còn về tương lai lâu dài của ngai vàng Hoa cúc.
