Một tính năng tưởng chừng như vô hại và không mấy ai lưu tâm tại Việt Nam hay các quốc gia khác trên thế giới – âm thanh màn trập khi chụp ảnh bằng điện thoại – lại là một quy định pháp lý và thỏa ước bắt buộc không thể vô hiệu hóa tại thị trường Nhật Bản. Bất kỳ nỗ lực né tránh quy định này trên lãnh thổ xứ sở hoa anh đào đều có thể dẫn đến những rắc rối pháp lý nghiêm trọng.
Âm thanh này không đơn thuần mô phỏng một máy ảnh truyền thống, mà đóng vai trò như một công cụ cảnh báo bằng âm thanh để bảo vệ quyền riêng tư cá nhân của những người xung quanh.
Từ vụ bê bối của người nổi tiếng đến thỏa ước ngành công nghiệp
Lịch sử của quy định đặc biệt này bắt nguồn từ đầu thập niên 2000, thời điểm chiếc điện thoại tích hợp camera đầu tiên tại Nhật Bản là Kyocera VP-210 ra đời. Do thiết bị hoàn toàn không có âm thanh màn trập, tình trạng chụp ảnh lén lút khi chưa được sự đồng ý của đối phương đã nhanh chóng bùng phát thành một vấn nạn nhức nhối trong xã hội.
Làn sóng phẫn nộ của dư luận lên đến đỉnh điểm sau vụ bê bối của Masashi Tashiro – một người nổi tiếng tại Nhật Bản – bị bắt giữ do hành vi dùng camera điện thoại chụp lén bất hợp pháp một người phụ nữ tại nhà ga. Nhằm ngăn chặn triệt để thực trạng này, các nhà sản xuất di động cùng các nhà mạng lớn tại Nhật Bản đã nhanh chóng thiết lập một thỏa ước chung vô cùng nghiêm ngặt: Tất cả các thiết bị di động được sản xuất từ thời điểm đó bắt buộc phải phát ra âm thanh màn trập và không được phép tích hợp tính năng tắt tiếng.
Luật hóa quy định bảo vệ quyền riêng tư công cộng
Mặc dù ban đầu chỉ là một cam kết không chính thức giữa các tập đoàn công nghệ và nhà mạng, tính chất bắt buộc của quy định này đã được nâng lên một tầm cao mới. Vào năm 2015, Chính phủ Nhật Bản đã chính thức hóa quy định trên bằng một sửa đổi mang tính pháp lý trong Pháp lệnh về Sự phát triển Lành mạnh của Thanh thiếu niên, cấm hoàn toàn hành vi tắt tiếng màn trập trên điện thoại thông minh.
Quy định này áp dụng triệt để cho mọi thiết bị được phân phối chính ngạch tại thị trường Nhật Bản, buộc các tập đoàn công nghệ toàn cầu bao gồm cả Apple phải tuân thủ nghiêm ngặt bằng cách khóa tính năng tắt âm camera trên các dòng iPhone dành cho thị trường này. Đối với xã hội Nhật Bản hiện đại, việc cố tình chụp ảnh không có âm thanh màn trập không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn bị coi là một điều cấm kỵ lớn về mặt đạo đức xã hội do người dân cực kỳ coi trọng quyền riêng tư cá nhân.
Kẽ hở từ thị trường xám và cơ chế định vị thiết bị
Dù các điều luật được thắt chặt, việc ngăn chặn hoàn toàn các hành vi chụp lén vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Những chiếc điện thoại thông minh mang từ nước ngoài vào Nhật Bản (bao gồm cả các phiên bản quốc tế được bán tại Việt Nam) vẫn có thể tắt tiếng camera theo cài đặt gốc. Ngoài ra, một thị trường xám gồm các ứng dụng chụp ảnh từ bên thứ ba cho phép tắt âm thanh vẫn đang tồn tại.
Đối với các thiết bị iPhone bản Nhật, nhiều người dùng ghi nhận hệ điều hành đã được tinh chỉnh để có thể tắt tiếng màn trập nếu thay đổi cài đặt SIM. Tuy nhiên, cơ chế này chỉ được kích hoạt tự động dựa trên vị trí địa lý khi chiếc điện thoại đó đã rời khỏi hoàn toàn lãnh thổ Nhật Bản. Khi quay trở lại quốc gia này, hệ thống sẽ tự động khóa tính năng im lặng của camera để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật sở tại.
