Tình trạng làm việc quá sức (karoshi) tại Nhật Bản đang ở mức báo động đỏ khi quốc gia này liên tiếp ghi nhận 3 kỷ lục buồn chưa từng có trong lịch sử vào năm tài khóa 2025, phản ánh sức khỏe tinh thần và thể chất của người lao động đang ngày càng sa sút.
3 kỷ lục đáng lo ngại về nạn “vắt kiệt sức lao động”
Theo số liệu do Bộ Y tế Nhật Bản công bố ngày 15-7-2026, thị trường lao động nước này vừa thiết lập những cột mốc chưa từng thấy:
-
Kỷ lục 1 – Số người được nhận bồi thường cao nhất lịch sử: Có đến 1.310 người được Chính phủ Nhật Bản công nhận và bồi thường do tử vong hoặc mắc bệnh liên quan đến làm việc quá sức, tăng nhẹ so với mức kỷ lục năm tài khóa 2024 (1.305 người). Đây cũng là năm thứ tư liên tiếp chỉ số này lập đỉnh mới.
-
Kỷ lục 2 – Số ca rối loạn tâm thần do áp lực công việc chạm đỉnh: Trong tổng số ca được bồi thường, có tới 1.086 trường hợp được xác định mắc các rối loạn tâm thần liên quan đến công việc, bao gồm trầm cảm. Ngoài ra, có 224 người mắc các bệnh tim mạch hoặc đột quỵ do kiệt sức.
-
Kỷ lục 3 – Số hồ sơ yêu cầu bồi thường tăng vọt: Cơ quan chức năng tiếp nhận 6.212 hồ sơ xin bồi thường vì tử vong hoặc bệnh tật liên quan đến công việc, tăng mạnh 1.402 hồ sơ so với năm trước. Trong số đó, có đến 4.958 hồ sơ liên quan đến rối loạn tâm thần.
Lưu ý: Số liệu trên cũng bao gồm 145 trường hợp “karoshi” (tử vong hoặc tự sát do làm việc quá sức), giảm 14 trường hợp so với năm tài khóa trước.
Nguyên nhân bóp nghẹt sức khỏe tinh thần của người lao động
Các rối loạn tâm thần của người lao động Nhật Bản chủ yếu bắt nguồn từ 3 nhóm nguyên nhân phổ biến tại nơi làm việc:
-
Mâu thuẫn với cấp trên: Chiếm nhiều nhất với 1.061 trường hợp.
-
Bị lạm quyền quấy rối (Power Harassment): 403 trường hợp.
-
Thay đổi đột ngột về công việc: Biến động bất ngờ về khối lượng hoặc tính chất công việc chiếm 353 trường hợp.
Những “vùng trũng” chậm cải cách giờ làm
Nguy cơ mắc bệnh hoặc tử vong do làm việc quá sức tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực có tốc độ cải cách giờ làm và kiểm soát làm thêm giờ diễn ra chậm chạp:
-
Nhóm bệnh tim mạch và đột quỵ: Ngành vận tải và bưu chính dẫn đầu với 64 người được bồi thường; tiếp theo là bán buôn/bán lẻ (37 người), xây dựng (21 người), khách sạn và nhà hàng (19 người).
-
Nhóm rối loạn tâm thần: Lĩnh vực y tế và phúc lợi đứng đầu danh sách với 292 trường hợp được công nhận. Một khảo sát đầu tuần này của Bộ Y tế cho thấy vẫn có 15% bác sĩ tại các bệnh viện làm thêm vượt quá 960 giờ/năm.
Dù Nhật Bản đã áp dụng giới hạn làm thêm giờ từ tháng 4-2024 cho các nhóm ngành đặc thù như tài xế, bác sĩ và công nhân xây dựng, nhưng các ngoại lệ vẫn quá lớn. Điển hình là tài xế vẫn được phép làm thêm tới 960 giờ/năm, và một số bác sĩ có thể làm thêm tối đa lên tới 1.860 giờ/năm.
Lối mòn tư duy quản trị và cảnh báo từ chuyên gia
Bà Yoshie Komuro, Chủ tịch kiêm CEO Công ty tư vấn Work-Life Balance, chỉ ra rằng trong khi các quốc gia già hóa dân số khác chọn cải cách mạnh mẽ về thời gian làm việc, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản lại đi lùi. Các nhà lãnh đạo nước này vẫn giữ lối mòn tư duy: Giải quyết thiếu hụt nhân lực bằng cách bắt mỗi nhân viên hiện tại làm việc nhiều giờ hơn.
Để hạn chế tình trạng này, bà Komuro khuyến nghị Chính phủ Nhật Bản cần tăng mức lương trả cho giờ làm thêm lên ít nhất 150% mức lương thông thường (thay vì 125% như hiện nay). Nếu không có những cải cách quyết liệt, Nhật Bản sẽ phải tiếp tục đối mặt với làn sóng mất mát lực lượng lao động nghiêm trọng trong bối cảnh dân số ngày càng già hóa.
