Bất chấp những tín hiệu phục hồi sau số liệu tăng trưởng của quý II-2026, nền kinh tế Nhật Bản đang phải đối mặt với một nghịch lý lớn: số lượng doanh nghiệp phá sản chạm mốc cao nhất trong hơn một thập kỷ. Thực trạng này phơi bày những tổn thương nội tại sâu sắc của quốc gia trước áp lực lạm phát, chi phí lao động và các biến động địa chính trị toàn cầu.
Sự cộng hưởng từ các áp lực mới và cũ
Tình trạng doanh nghiệp dừng hoạt động tại Nhật Bản là hệ quả của sự cộng hưởng giữa nhiều yếu tố từ truyền thống đến hiện đại:
1. Những tác nhân mới phát sinh
-
Gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng: Căng thẳng leo thang tại Trung Đông sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã làm đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu hóa thạch.
-
Hạn chế xuất khẩu nguyên liệu: Nhiều quốc gia siết chặt xuất khẩu các khoáng sản và nguyên vật liệu thiết yếu mà Nhật Bản vốn bị lệ thuộc.
-
Căng thẳng ngoại giao: Phát ngôn của Thủ tướng Takaichi Sanae về vấn đề Đài Loan khiến quan hệ với Trung Quốc – đối tác cung ứng đầu vào và thị trường xuất khẩu cốt lõi của Nhật Bản – trở nên căng thẳng.
-
Chi phí sản xuất leo thang: Đồng Yên mất giá kỷ lục, nạn thiếu hụt lao động trầm trọng cùng chi phí nhân công tăng vọt trực tiếp bóp nghẹt biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
2. Rào cản từ triết lý kinh doanh truyền thống
Sự chậm trễ trong việc chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào chuỗi sản xuất là điểm yếu chí mạng của nhiều doanh nghiệp lâu đời. Triết lý kinh doanh bảo thủ, “chậm mà chắc” vô tình khiến doanh nghiệp Nhật Bản đánh mất cơ hội thích ứng nhanh khi các chuỗi giá trị toàn cầu xoay trục liên tục.
Sự phân hóa sâu sắc và những lĩnh vực dễ tổn thương nhất
Sự phân hóa về năng lực và sức chống chịu trong cấu trúc kinh tế Nhật Bản ngày càng rõ rệt theo quy luật chọn lọc tự nhiên của thị trường. Trong làn sóng đổ vỡ này, ba lĩnh vực chịu thiệt hại nặng nề nhất bao gồm:
-
Ngành dịch vụ (gồm cả dịch vụ vận tải): Dẫn đầu với 1.418 doanh nghiệp phá sản.
-
Ngành bán lẻ: Đứng thứ hai với 1.108 doanh nghiệp phá sản.
-
Ngành xây dựng: Xếp thứ ba với 1.043 doanh nghiệp phá sản.
Đây đều là những ngành cung ứng dịch vụ thiết yếu cho xã hội, rất nhạy cảm trước các biến động về cung cầu và giá cả. Các chuyên gia cũng đưa ra cảnh báo đáng chú ý: khi mặt trái của AI lộ diện mà chưa có giải pháp khắc phục, ngành công nghệ này có thể sẽ là cái tên tiếp theo gia nhập nhóm có số lượng doanh nghiệp đổ vỡ cao trong tương lai.
Ba rào cản lớn đe dọa đà phục hồi kinh tế
Bước sang quý II của năm tài chính 2026 (tính từ ngày 1-7-2026), kinh tế Nhật Bản lập tức bộc lộ sự bất ổn thông qua ba vấn đề cốt lõi có mối tương quan hữu cơ với nhau:
-
Đồng Yên mất giá kỷ lục: Ngay đầu tháng 7-2026, tỷ giá đồng Yên áp sát mức 163 JPY đổi 1 USD, thiết lập kỷ lục mất giá nghiêm trọng nhất trong vòng gần 40 năm qua.
-
Thị trường chứng khoán bấp bấp bênh: Sau khi chỉ số Nikkei 225 đạt đỉnh lịch sử vượt mốc 72.366 điểm vào ngày 25-6, thị trường ngay lập tức quay xe lao dốc xuống sát mức 69.361 điểm và liên tục biến động không quy luật ở các phiên sau đó.
-
Cơn bão giá thực phẩm quét qua toàn quốc: Chỉ riêng trong ngày 1-7-2026, đã có thêm 2.269 mặt hàng thực phẩm thiết yếu tăng giá với mức tăng trung bình 14%. Tính lũy kế từ tháng 1 đến tháng 10-2026, thị trường Nhật Bản ghi nhận tổng cộng 9.361 mặt hàng thực phẩm điều chỉnh tăng giá.
Sự bất ổn dây chuyền này không chỉ đe dọa trực tiếp đến chi tiêu của người dân mà còn làm suy giảm nghiêm trọng sức chống chịu của toàn bộ nền kinh tế trước các cú sốc từ bên ngoài. Nếu không có các giải pháp can thiệp kịp thời từ Chính phủ, số lượng doanh nghiệp phải rời bỏ thị trường được dự báo sẽ tiếp tục leo thang, đe dọa mục tiêu duy trì đà phục hồi bền vững của đất nước.
