Dù mang danh nghĩa là những sản phẩm đã qua sử dụng, làn sóng săn lùng hàng nội địa cũ của Nhật Bản đang phản ánh những dịch chuyển sâu sắc về tư duy kinh tế của người dân khu vực.
TOKYO – Những năm gần đây, thị trường tiêu dùng tại nhiều quốc gia châu Á đang chứng kiến một hiện tượng thương mại đặc biệt: sự bùng nổ của các chuỗi cửa hàng và chợ đầu mối chuyên doanh “hàng bãi Nhật” (đồ cũ nội địa Nhật Bản). Từ đồ điện tử, gia dụng, máy móc cơ khí cho đến các mặt hàng thời trang, xe đạp, những sản phẩm gắn mác “Made in Japan” dù đã qua nhiều năm sử dụng vẫn đang được người dân các nước tranh nhau mua sắm, biến những kho hàng phế liệu thành những “kho báu” di động mang lại lợi nhuận khổng lồ.
Sức hút từ triết lý sản xuất thuợng tôn chất lượng
Để lý giải hiện tượng người tiêu dùng châu Á sẵn sàng xếp hàng, cạnh tranh để sở hữu một món đồ cũ, các chuyên gia kinh tế chỉ ra rằng gốc rễ nằm ở niềm tin tuyệt đối vào chất lượng hàng nội địa Nhật Bản. Từ lâu, các tiêu chuẩn kiểm định công nghiệp và kỹ thuật của quốc gia này luôn thuộc nhóm khắt khe nhất thế giới. Mỗi sản phẩm được sản xuất phục vụ thị trường nội địa đều phải đáp ứng độ bền vượt trội, khả năng tiết kiệm năng lượng và tính an toàn cao khi vận hành.
Chính triết lý sản xuất thượng tôn chất lượng này đã giúp cho các mặt hàng như nồi cơm điện cao tần, điều hòa, tủ lạnh, hay công cụ lao động cầm tay của Nhật có tuổi thọ kéo dài hàng thập kỷ. Ngay cả khi người dân bản xứ đào thải chúng theo quy luật đổi mới công nghệ hoặc do các quy định nghiêm ngặt về niên hạn rác thải cồng kềnh, giá trị sử dụng cốt lõi của sản phẩm vẫn còn rất lớn. Đối với người tiêu dùng có thu nhập trung bình tại các quốc gia đang phát triển, việc sở hữu một món “hàng bãi” Nhật với mức giá chỉ bằng một phần ba đồ mới nhưng chất lượng vượt trội hơn hẳn các mặt hàng giá rẻ trôi nổi trên thị trường đã trở thành một lựa chọn kinh tế tối ưu.
Nghịch lý dòng chảy thương mại và bài toán môi trường
Sự dịch chuyển của “hàng bãi Nhật” từ các trung tâm tái chế tại Tokyo, Osaka về các quốc gia Đông Nam Á và Nam Á đã hình thành nên một trục trung chuyển thương mại tự phát nhưng vô cùng sôi động. Tại các “thủ phủ” hàng bãi, cảnh tượng tiểu thương và người dân tấp nập kiểm tra, đấu giá và thu mua diễn ra hằng ngày. Sự săn đón này không chỉ giải quyết nhu cầu tiêu dùng giá rẻ mà còn tạo ra công ăn việc làm cho một bộ phận lớn lao động trong chuỗi cung ứng sửa chữa, tân trang đồ cũ.
Tuy nhiên, nhìn từ góc độ chính luận và phát triển bền vững, cơn sốt này cũng đặt ra không ít câu hỏi mang tính nghịch lý vĩ mô. Việc biến quốc gia mình thành điểm đến của các loại hàng hóa đã qua sử dụng từ một nền kinh tế phát triển vô hình trung đẩy các nước nhập khẩu đối mặt với nguy cơ trở thành “bãi thải công nghệ”. Các thiết bị điện tử cũ nếu không được tái chế đúng quy trình sau khi hết chu kỳ sử dụng thứ hai sẽ để lại những hệ lụy nặng nề cho môi trường đất và nước tại địa phương.
Hiện tượng người dân châu Á tranh nhau mua hàng bãi Nhật là một lát cắt sinh động thể hiện sự thực dụng và nhạy bén trong chi tiêu của thời kỳ kinh tế biến động. Dù vậy, để dòng chảy thương mại này thực sự mang lại giá trị bền vững, các cơ quan quản lý tại các nước nhập khẩu cần có những chế tài kiểm soát kỹ thuật chặt chẽ, đảm bảo nhập khẩu có chọn lọc, tránh biến nhu cầu tiêu dùng thiết thực thành gánh nặng môi trường cho thế hệ tương lai./.
