Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) vừa công bố báo cáo chiến lược về thị trường hàng không hành khách toàn cầu. Các dữ liệu cho thấy một trạng thái vận động đặc biệt: Ngành hàng không đang phân hóa sâu sắc và đối mặt với các áp lực kép từ xung đột địa chính trị cho đến cấu trúc chi phí vận hành đổi trục.
Dữ liệu cho thấy chỉ số luân chuyển hành khách hàng không (RPK) – thước đo cốt lõi phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường – đã ghi nhận mức giảm nhẹ 2,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, giới phân tích tài chính hàng không nhận định con số này không phản ánh sự suy thoái mang tính hệ thống, mà là hệ quả trực tiếp từ cuộc khủng hoảng nghiêm trọng tại Trung Đông khiến sản lượng của các hãng bay khu vực này lao dốc tới 28,4%, trực tiếp kéo giảm xung lực tăng trưởng của toàn cầu.
Sự phân hóa của thị trường quốc tế và rào cản từ chuỗi cung ứng
Báo cáo phân tích sâu của IATA đã bóc tách một thực tế: nếu loại trừ biến số Trung Đông, nhu cầu hàng không thế giới vẫn giữ được sắc xanh với mức tăng trưởng nội tại đạt 0,7%. Bản chất kiên cường của thị trường được thể hiện rõ nhất ở phân khúc bay quốc tế. Mặc dù tính tổng thể toàn cầu, sản lượng khách quốc tế giảm 1,6%, nhưng nếu cô lập vùng xung đột, trục quốc tế thực tế đạt mức tăng trưởng lên tới 3,1%.
Bản đồ tăng trưởng ghi nhận sự phân cực rõ nét về mặt địa lý:
-
Tuyến hàng hải và hàng không Mỹ La-tinh (tăng 10,5%) và Châu Phi (tăng 8,9%): Tiếp tục là những điểm sáng bùng nổ nhờ sự trỗi dậy của các dòng vốn đầu tư mới và xu hướng đa dạng hóa điểm đến của tệp khách du lịch hạng sang.
-
Thị trường Châu Âu (tăng 3,8%): Duy trì thế ổn định nhờ lực cầu nội vùng lớn bất chấp các thách thức về lạm phát.
-
Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (chỉ tăng nhẹ 1,3%): Đang bộc lộ những điểm nghẽn mang tính cục bộ. Điển hình như tại thị trường Việt Nam, việc áp dụng các biện pháp kiểm soát và hạn chế nhập khẩu nhiên liệu đã tạo ra phản ứng dây chuyền, buộc các hãng hàng không phải chủ động cắt giảm tần suất khai thác trên các tuyến bay ngắn và nội vùng để tối ưu hóa lượng hóa dầu hiện có. Điều này vô hình trung làm chậm nhịp phục hồi chung của toàn khối.
Ở phân khúc nội địa, tổng cầu thế giới suy giảm 3,1%, chịu áp lực lớn từ sự sụt giảm của hai nền kinh tế đứng đầu: Trung Quốc (giảm 6,2%) và Mỹ (giảm 1,9%) do người tiêu dùng dịch chuyển xu hướng chi tiêu. Ngược lại, điểm sáng lớn thuộc về Ấn Độ với mức tăng trưởng bứt phá hai chữ số (10,1%), khẳng định vị thế công xưởng mới và là thị trường hàng không nội địa tiềm năng bậc nhất thế giới.
Hiệu suất vận hành đạt đỉnh và nghịch lý năng lực cung ứng
Một trong những phân tích chuyên sâu đáng chú ý nhất trong báo cáo lần này nằm ở năng lực tự điều chỉnh cấu trúc của các hãng bay. Đối mặt với tình trạng thiếu hụt máy bay trên toàn cầu và sự chậm trễ bàn giao từ các tập đoàn sản xuất lớn như Boeing và Airbus, tổng năng lực cung ứng của toàn ngành (ASK) đã bị thắt chặt và giảm 2,3%.
Tuy nhiên, chính sự sụt giảm nguồn cung này, kết hợp với các thuật toán tối ưu hóa giá vé và quản trị doanh thu hiện đại, đã đẩy hệ số sử dụng ghế (Seat Factor) toàn cầu chạm mốc 83,5%. Đây là hiệu suất lấp đầy kỷ lục cao nhất trong lịch sử ngành hàng không đối với các tháng 5 từng được ghi nhận. Điều này chứng minh rằng các doanh nghiệp hàng không đã chuyển dịch thành công từ chiến lược cạnh tranh bằng quy mô (vốn/ghế) sang chiến lược tối ưu hóa biên lợi nhuận trên từng chặng bay thực tế.
Rủi ro từ “Yếu tố Hormuz” và độ trễ của chi phí nhiên liệu
Nhận định chiến lược từ lãnh đạo ngành: Ông Willie Walsh – Tổng giám đốc IATA nhận định rằng, ngành hàng không đang thể hiện một “sức đề kháng” đáng kinh ngạc. Người tiêu dùng vẫn chấp nhận chi trả cho các mức vé máy bay neo cao và chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu gia tăng để thực hiện các lộ trình di chuyển.
Tuy nhiên, dự báo về giai đoạn nửa cuối năm, người đứng đầu IATA đưa ra cảnh báo về hai biến số lớn có thể làm đảo lộn các kịch bản tài chính:
-
Rủi ro địa chính trị tại Eo biển Hormuz: Việc duy trì trạng thái bất ổn tại tuyến hải hải huyết mạch này đặt nguồn cung dầu thô thế giới vào thế bấp bênh. Bất kỳ một sự cố gián đoạn nào cũng có thể kích hoạt một đợt tăng giá dầu cực đoan mới.
-
Độ trễ của chi phí nhiên liệu (Jet Fuel): Mặc dù giá dầu thô trên thị trường thế giới đang có xu hướng hạ nhiệt, nhưng do các hợp đồng phòng vệ giá (Hedging) dài hạn và chuỗi cung ứng lọc dầu nội địa tại mỗi quốc gia có độ trễ lớn, chi phí nhiên liệu bay thực tế của các hãng hàng không sẽ không thể giảm ngay lập tức.
Do đó, IATA khuyến cáo các hãng hàng không toàn cầu cần duy trì chiến lược quản trị rủi ro linh hoạt, không chủ quan trước những số liệu doanh thu ngắn hạn, và sẵn sàng các kịch bản ứng phó với khủng hoảng năng lượng có thể quay trở lại bất cứ lúc nào./.
